وبلاگ
تست سبک های فرزندپروری
فرزندپروری را میتوان یکی از پیچیدهترین و در عین حال تاثیرگذارترین نقشهای زندگی دانست؛ نقشی که سبک اجرای آن، سنگ بنای شکلگیری شخصیت، تابآوری و سلامت روان فرزندان در آینده است. هر تصمیم، هر واکنش و هر قانونی که والدین وضع میکنند در واقع در حال ترسیم نقشه جهانبینی کودک و نحوه تعامل او با جهان اطراف است. درک این تاثیر شگرف، همواره محرک پژوهشهای گسترده در حوزه روانشناسی رشد بوده است. در این میان نام «دیانا بامریند»، روانشناس برجسته، به عنوان پیشگامی درخشان میدرخشد. پژوهشهای انقلابی او در دهه ۱۹۶۰ میلادی، با متمایز کردن الگوهای رفتاری والدین، چارچوبی علمی و ماندگار برای درک پیوند ناگسستنی بین «سبک فرزندپروری» و «پیامدهای رشدی» کودک فراهم آورد. بامریند با فراتر رفتن از توصیههای شهودی، سه سبک کلاسیک فرزندپروری را شناسایی و تعریف کرد که تا به امروز به عنوان هسته مرکزی مطالعات خانواده مورد استناد قرار میگیرد.
نظریه بامریند: سه سبک کلاسیک و سرنوشتساز
بامریند در نظریه خود سبکهای فرزندپروری را بر اساس دو محور اصلی دستهبندی کرد: «توقع و کنترلگری» (Demandingness) و «پاسخگویی و گرمی» (Responsiveness). ترکیب این دو بعد، به سه سبک بنیادی منجر میشود که هر کدام زیستبوم عاطفی و رفتاری منحصربهفردی برای کودک خلق میکنند:
سبک مقتدرانه: عقلانیت در آغوش گرمای عاطفی
در این سبک والدین همزمان هم «توقعگر» و هم «پاسخگو» هستند. آنها استانداردها و قوانین واضح و منطقی تعیین میکنند اما همیشه این قوانین را برای کودک توجیه میکنند و از استدلال و گفتوگو بهره میگیرند. فضای حاکم بر رابطه، سرشار از محبت، حمایت و احترام متقابل است. در این محیط، کودک نه تنها محدودیتها را میآموزد بلکه دلایل آن را نیز درک میکند. پیامد این سبک پرورش کودکانی مسئولیتپذیر، مستقل، دارای اعتماد به نفس بالا و صاحب مهارتهای اجتماعی کارآمد است. این کودکان میآموزند که چگونه فکر کنند، نه اینکه چه فکری بکنند.
سبک مستبدانه: اطاعت محض در سایه قوانین آهنین
این سبک نمایانگر سطح بالایی از «توقع و کنترل» و سطح پایینی از «پاسخگویی و گرمی» است. والدین مستبد قوانین سختگیرانه و غیرقابل بحثی وضع میکنند و انتظار اطاعت فوری و بدون چرا دارند. ارتباط عاطفی در این سبک اغلب کمرنگ است و تنبیه (کلامی یا فیزیکی) جایگزین استدلال و توضیح میشود. در چنین فضایی، کودک میآموزد که به دلیل ترس از عواقب از قوانین پیروی کند، نه به دلیل درک منطق آن. پیامدهای رشدی این سبک معمولاً منجر به کودکانی کمرو، مضطرب، دارای عزت نفس پایین، یا در نوجوانی، پرخاشگر و مستعد طغیان میشود.
سبک سهلگیرانه: آزادی بیکران در بستر عشق بیقیدوشرط
در نقطه مقابل مستبدین، والدین سهلگیر، «پاسخگو»یی بالا اما «توقع»ی بسیار پایین از خود نشان میدهند. آنها محیطی بسیار گرم و پذیرا فراهم میکنند اما کمتر قاعدهای وضع کرده یا بر اجرای آنها پافشاری میکنند. آنها بیشتر شبیه یک دوست هستند تا یک راهنمای مقتدر. در نگاه اول این سبک ایدهآل به نظر میرسد، اما فقدان چارچوب و محدودیت میتواند برای کودک آشفتهکننده باشد. کودکان پرورش یافته در این فضا اغلب بیقاعده، فاقد انضباط شخصی، وابسته و در مهار تکانشهای خود ناتوان هستند و در مواجهه با قوانین اجتماعی خارج از خانه با مشکل روبرو میشوند.
اعتبار و پایایی تست سبکهای فرزندپروری (PSI)
پایایی و روایی تست سبکهای فرزندپروری در مطالعات متعددی در سراسر جهان مورد بررسی و تأیید قرار گرفته است. در بستر فرهنگی ایران نیز این تست از اعتبار قابل قبولی برخوردار است.
پایایی (قابلیت اعتماد)
پایایی این ابزار، که به ثبات نتایج آن در طول زمان اشاره دارد، عمدتاً با روش بازآزمایی سنجیده شده است. یافتهها حاکی از آن است که نمرات زیرمقیاسهای تست در طول زمان از پایداری مناسبی برخوردار هستند:
- مطالعهای توسط اسفندیاری (۱۳۷۴) ضریب پایایی بازآزمایی را برای سبکهای آزادگذاری ۰.۶۹، مستبدانه ۰.۷۷ و مقتدرانه ۰.۷۳ گزارش کرده است.
- مطالعه دیگری توسط بوری (۱۹۹۱) نیز که در منابع داخلی به آن استناد شده، این ضریب را برای سبک آزادگذاری ۰.۸۱، برای سبک مستبدانه ۰.۸۵ و برای سبک مقتدرانه ۰.۹۲ ثبت نموده است.
این اعداد نشاندهنده پایایی خوب تا عالی تست، بهویژه برای سبک مقتدرانه است.
اعتبار (روایی)
اعتبار یا روایی، به این موضوع میپردازد که آیا تست واقعاً آنچه را که ادعا میسنجد، اندازهگیری میکند یا خیر. یکی از روشهای رایج، بررسی روایی همگرا و واگرا است. بر این اساس، انتظار میرود سبکهای مختلف با یکدیگر همپوشانی نداشته باشند.
بر اساس گزارش بوری (۱۹۹۱)، که نشاندهنده اعتبار سازه تست است، بین نمره سبک مستبدانه پدران با نمره سبکهای آزادگذاری (همبستگی معکوس ۰.۵۰-) و مقتدرانه (همبستگی معکوس ۰.۵۲-) رابطه منفی و معناداری وجود دارد. این یافته به خوبی تأیید میکند که این سبکها در قالبهای مفهومی مستقل و متضاد قرار میگیرند و تست از اعتبار تشخیصی مطلوبی برخوردار است.
با استناد به شواهد پژوهشی، میتوان نتیجه گرفت که تست سبکهای فرزندپروری بامریند (PSI) از پایایی قابل قبول و اعتبار سازه مطلوبی در اندازهگیری سه سبک کلاسیک فرزندپروری برخوردار است و میتوان از آن به عنوان یک ابزار معتبر در حوزههای پژوهشی و تشخیصی استفاده نمود.
سوالات تست سبک های فرزندپروری
برای پاسخگویی به این ۳۰ سؤال، میزان موافقت خود با هر عبارت را بر اساس مقیاس لیکرت ۵درجهای زیر مشخص کنید:
کاملاً مخالفم (۱)، مخالفم (۲)، نظری ندارم (۳)، موافقم (۴)، کاملاً موافقم (۵).
پاسخهای شما باید بازتابکنندهٔ صادقانهترین احساس و رفتار معمول شما در رابطه با فرزندتان باشد:
- والدین باید به بچه های خود اجازه دهند تا هر آنچه را که می خواهند انجام دهند.
- بچه ها باید فقط از آنچه که والدینشان می گویند پیروی کنند و در غیر این صورت باید آنها را تنبیه کرد.
- اگر به مشکلات بچه ها توجه شود این دردسر را به دنبال دارد که آنها گستاخ تر شده و انتظارات بیشتری از والدین خواهند داشت.
- هرگاه والدین تصمیمی برای بچه ها بگیرند باید دالیل آن را به آنها بگویند.
- اگر بچه ها نسبت به محدودیت ایجاد شده در خانواده اعتراض کردند والدین باید با صحبت کردن آنها را قائع کنند.
- والدین نباید در کارهای مربوط به بچه ها دخالت کنند چون بچه ها بطور ذاتی راه خودشان را پیدا می کنند.
- اگر بچه ها کاملا مطابق میل والدین خود رفتار کنند، در آینده افراد موفقی خواهند شد.
- بچه ها باید کاری را که والدین از آنها انتظار دارند انجام دهند اما اگر انتظارات والدین غیر قابل قبول است، باید بتوانند آن را آزادانه با والدین خود مطرح کنند.
- وقتی والدین از بچه ها می خواهند تا کاری را انجام دهند بچه ها باید بدون چون و چرا آن را انجام دهند.
- والدین نباید بچه ها را در منزل محدود کنند بلکه باید آنها را آزاد بگذارند تا تمام لوازم اطراف خود را دست کاری کنند.
- هر گاه بچه ها بر خلاف میل والدین رفتار کردند والدین باید به جای تنبیه آنها را راهنمایی کنند.
- والدین خیلی زود باید به بچه ها بفهمانند که رئیس خانواده چه کسی است.
- والدین باید در تصمیم گیری های مربوط به خانواده فقط آنچه را که خواست بچه ها است انجام دهند.
- اگر والدین رفتار و خواسته های بچه ها را محدود نکنند، بیشتر مشکلات حل می شود.
- والدین باید هنگام تصمیم گیری در مورد مسائل و برنامه های خانواده نظر بچه ها را دخالت دهند واز آنها نیز نظر خواهی کنند.
- والدین باید با بچه هایی که با نظر آنها مخالفت می کنند به شدت برخورد نمایند.
- والدین باید به بچه ها اجازه دهند تا در کارها خودشان تصمیم گیرنده باشند.
- شوخی و بازی کردن بچه ها در حضور والدین توهین به آنهاست.
- بچه ها به بازی و تفریح نیاز دارند برای این کار والدین باید به آنها اجازه دهند هروقت که دلشان خواست از منزل خارج شوند.
- باید به بچه ها اجازه داده شود که اگر فکر می کنند نظرشان از نظرات والدین خود بهتر است آن را ابراز کنند.
- وقتی بچه ها مرتکب اشتباهی می شوند هیچگاه نباید آنها را سرزنش کرد.
- اگر والدین تصمیمی برخالف میل بچه ها گرفتند، در چنین مواردی باید با بچه ها گفتگو کنند و حتی اگر اشتباه کرده بودند آن را بپذیرند.
- گاهی اوقات والدین باید با بچه ها سانوش کنند، نه اینکه همیشه انتظار داشته باشند که بچه ها با آنها سازش کنند.
- بچه ها را باید آزاد گذاشت تا خودشان تجربه کنند.
- بعضی از بچه ها ذاتاً بد هستند و باید طوری تربیت شوند که از والدین خود بترسند.
- بچه ها وقتی بزرگ شوند، از سختگیری های والدین خود سپاسگزاری خواهند کرد.
- وقتی بچه ها دچار مشکل و درد سری شوند(کارخطایی انجام می دهند) باید بدانند که با مطرح کردن آن مشکل برای والدین خود تنبیه نمی شوند.
- در مجالس و مهمانی ها باید بچه ها را آزاد گذاشت تا محیط اطراف خود را دست کاری کنند تا حس کنجکاری آنها ارضاء شود.
- بچه ها جدی و کوشا نخواهند بود مگر این که درباره کارهای آنها سختگیری کنیم.
- اگر چه بچه ها تجربه کمی دارند، اما گاهی اوقات نظر آنها بهتر از نظر والدین است.
- جمع نمرات مقیاس آزادگذاری
- جمع نمرات مقیاس استبدادی
- جمع نمرات مقیاس اقتدارمنطقی
روش نمرهگذاری و تفسیر تست سبکهای فرزندپروری (PSI)
نمرهگذاری
این تست بر اساس یک مقیاس لیکرت ۵ درجهای (از کاملاً مخالفم تا کاملاً موافقم) طراحی شده است که به هر گزینه، نمرهای از ۱ تا ۵ تعلق میگیرد. برای محاسبه نمره نهایی هر سبک، باید نمرات مربوط به گویههای هر مقیاس را با هم جمع کرد.
سبک آزادگذاری (Permissive): مجموع نمرات گویههای ۱، ۶، ۱۰، ۱۳، ۱۴، ۱۷، ۱۹، ۲۱، ۲۴، ۲۸.
سبک استبدادی (Authoritarian): مجموع نمرات گویههای ۲، ۳، ۷، ۹، ۱۲، ۱۶، ۱۸، ۲۵، ۲۶، ۲۹.
سبک اقتدار منطقی (Authoritative): مجموع نمرات گویههای ۴، ۵، ۸، ۱۱، ۱۵، ۲۰، ۲۲، ۲۳، ۲۷، ۳۰.
تفسیر نتایج
پس از انجام نمرهگذاری بر اساس کلید تست، سه نمره جداگانه برای سبکهای آزادگذاری، استبدادی و اقتدار منطقی خود کسب کردهاید. اکنون مرحلهٔ حیاتی، یعنی تفسیر این اعداد فرا میرسد. در تفسیر نتایج، باید به چند اصل کلیدی توجه داشت:
شناسایی سبک غالب
سبکی که بالاترین نمره را در میان سه نمره به خود اختصاص میدهد، به عنوان سبک غالب شما شناخته میشود. این سبک، الگوی رفتاری پررنگتر و متداولتر شما در تعامل با فرزندتان است.
- سبک اقتدار منطقی (بالاترین نمره): اگر این سبک، نمره غالب شماست، نشاندهنده تعادلی سالم بین محبت و قاطعیت است. شما همزمان که محیطی گرم و پاسخگو فراهم میکنید، قوانین واضح و منطقی وضع کرده و از استدلال برای تبیین آنها استفاده میکنید. این سبک با برترین پیامدهای رشدی برای کودک، از جمله استقلال، مسئولیتپذیری و اعتماد به نفس مرتبط است.
- سبک استبدادی (بالاترین نمره): نمره بالا در این سبک حاکی از آن است که کنترل و اطاعت محور اصلی رفتار شماست. در این الگو، قوانین سختگیرانه و غیرقابل بحث هستند و ارتباط عاطفی ممکن است کمرنگ باشد. این فضا میتواند به بروز اضطراب، کمرویی یا پرخاشگری در کودک بینجامد.
- سبک آزادگذاری (بالاترین نمره): غالب بودن این نمره نشان میدهد که محبت و پذیرش در شما بسیار قوی است، اما در تعیین و اجرای حدود و مرزها با چالش مواجهید. در این سبک، کودک ممکن است در یادگیری خودکنترلی و انضباط شخصی دچار مشکل شود.
این تست یک ابزار غربالگری و خودارزیابی است. تفسیر فوق یک راهنمای کلی ارائه میدهد اما برای تحلیل عمیقتر، درک ریشههای رفتاری و دریافت راهکارهای عملی و شخصیشده، مشاوره با یک روانشناس مجرب حوزه خانواده و کودک اکیداً توصیه میشود. آنها میتوانند به شما کمک کنند تا بر اساس این نتایج، نقشهٔ راهی دقیق برای ارتقای کیفیت رابطه والد-فرزندی خود طراحی کنید.
برای مشاوره رایگان و رزرو وقت (یا اگر تماس گرفتید و قادر به پاسخگویی نبودیم) شماره تماس خود را وارد کنید. ما به زودی با شما تماس می گیریم!
آخرین مطالب
